
Facetten van een juridisch-fiscaal professioneel bestaan
Prof. Dr. Axel Haelterman
15 oktober 2026
Voorwoord
Deze tekst werd geschreven op vraag van de redactie van het juridisch-wetenschappelijk studententijdschrift Jura Falconis1 naar een kleine bijdrage te publiceren naar aanleiding van mijn emeritaat.
De boeiende diversiteit van een professioneel bestaan als juridisch-fiscale professional leek mij een geschikt uitgangspunt voor een mogelijks nuttige en lezenswaardige bijdrage. Deze insteek laat mij ook toe niet alleen enkele ervaringen, maar ook een aantal onderweg geleerde lessen met de lezer te delen. Want daar doen we het uiteindelijk voor…
Het beroepsgeheim vormt daarbij uiteraard een te respecteren grens. Namen van cliënten noemen, of beschrijvingen geven die toelaten te achterhalen wie een betrokken cliënt is of kan zijn, is uit den boze. Vandaar dat elk van de onderstaande onderwerpen, wanneer zij betrekking hebben op dossiers uit de advocatenpraktijk, uitsluitend steunen op “publieke informatie” – zij het met mijn eigen toegevoegde duiding.
De topics zijn zeer divers. Dat was ook mijn praktijk in de juridisch-fiscale wereld waarin ik heb mogen vertoeven, en waarin ik nog steeds rondwaar. Zij leidt tot een bijzonder verrijkende drie-eenheid tussen advocatenwerk – academische activiteit (met inbegrip van het doceren) – beleidsondersteunend werk (waaronder de redactie van diverse wetteksten). Met soms delicate evenwichten, zoals zal blijken.2
Ik schreef deze bijdrage met enorm veel plezier. Ik ga er graag van uit dat U deze leesbaar, interessant en/of plezierig kan vinden.
Ik ga met emeritaat, maar ben eigenlijk nog wel niet helemaal uitgepraat. Zoals mogelijks ook zal blijken…3
Inhoudstafel
1° De grensoverschrijdende fusie als blijkbare rode draad
2° De burgerlijke maatschap en de stichting-administratiekantoor: van zaadjes tot evergreens
3° De aandelenmarkt EASDAQ en BELFOX de opties en futures markt als buitenbeentjes
4° De “dagdagelijkse” adviespraktijk: een boeiend lappendeken
5° De ACW-zaak: tussen twee vuren
6° Sector gebonden initiatieven: duidelijkheid is van belang
8° Het Grondwettelijk Hof: echt wel leerrijk
9° De academische dimensie: doceren, publiceren en beleidsondersteuning
1.De grensoverschrijdende fusie als blijkbare rode draad
Ik was pas 27 jaar oud toen, eerder toevallig, de volgende vraag mij bereikte: hoe kan men een grensoverschrijdende fusie tot stand brengen tussen de Belgische Generale Bank en de Nederlandse Amro Bank van die tijd, in1987.
Er bestond in die dagen helemaal geen juridisch kader voor een juridische fusie over de grenzen heen. Een dergelijke operatie impliceerde toen steeds een liquidatie van de vennootschap die overging in een buitenlandse vennootschap, wat uiteraard ondenkbaar was.
Op zeer korte tijd bedacht ik drie mogelijke scenario’s, waarvan er één volstrekt onmogelijk bleek. Een tweede scenario ging uit van het zogenaamde “Shell-model” (naar de toenmalige structuur van de oliemaatschappij Shell): elk van de banken gaat over tot een volledige filialisering van zijn activiteiten, waarna de aandelen in de aldus ontstane operationele dochterinstellingen worden geruild, zodat elke bank 50% (of het gewenste percentage) van elke dochterinstelling verwerft. Vervolgens worden de aandelen van de twee topvennootschappen gebundeld (via de techniek van de zogenaamde “stapled stock”) zodat deze op de beurs steeds samen, als één unit, worden verhandeld. Leuk, maar zwaar en gedurfd naar de markt toe.
Vandaar dat scenario drie het haalde: twee winstdelingsovereenkomsten. De Nederlandse bank verwerft het recht op 50% (of het overeengekomen percentage) van de nettowinst van de Belgische bank, en vice versa. Juridisch-technisch kon dit worden vormgegeven via de techniek van de Nederlandse commanditaire vennootschap, die fiscaal “niet bestaat” en dus transparant is, en/of de Belgische stille handelsvennootschap4. Deze techniek haalde het uiteindelijk, maar werd in fine niet toegepast. De fusie werd afgeblazen om financieel-technische redenen.5
Mijn band met fiscale transparantie – het onderwerp van mijn later doctoraat – én met grensoverschrijdende fusies was evenwel geboren.
De fiscaal transparante fusietechniek, die eigenlijk niet leidt tot een echte fusie, doch wel tot een bundeling en verdeling van inkomsten zodat lange termijn waarden gaan gelijklopen, werd in de latere jaren nog regelmatig gebruikt. Zelf gebruikte ik deze techniek bij de creatie van het Benelux-advocatenkantoor Loeff Claeys Verbeke begin jaren ’90 van de vorige eeuw – in 2001 opgegaan in Allen & Overy. Veel recenter, op 1 mei 2024, werd voor zover mij bekend een vergelijkbare techniek gebruikt bij de fusie tussen Allen & Overy en het Amerikaans kantoor Shearman & Sterling, waaruit A&O Shearman is ontstaan.
Wat de échte grensoverschrijdende fusies betreft, schreef ik in 2008, op vraag van het toenmalige kabinet van de minister van Financiën, de Belgische fiscale wetteksten voor de implementatie van de Europese richtlijnen inzake grensoverschrijdende fusies. Een leuke, leerrijke maar moeilijke opdracht die, zoals zo vaak bij het schrijven van wetteksten, leidde tot een les in nederigheid: in 2011 werden enkele van de door mij gemaakte keuzes en geschreven onvolmaaktheden aangepast en gecorrigeerd…
2.De burgerlijke maatschap en de stichting-administratiekantoor: van zaadjes tot evergreens
Mijn doctoraal proefschrift was gewijd aan “Fiscale transparantie”.6 Het was de bedoeling om, naast een theorievorming en een beoordeling, alle mogelijke situaties van fiscale transparantie te behandelen.
Om daar toe te komen hanteerde ik een eigenlijk zeer eenvoudig schema van “nevenschikking” en “onderschikking”.7
De “nevenschikkingswaaier” behandelt alle vormen van “horizontale samenwerking”: de onverdeeldheid, de burgerlijke maatschap, de vennootschap met rechtspersoonlijk die fiscaal transparant kan zijn enzovoort.
De “onderschikkingswaaier” leidt eigenlijk tot “achter-schikking”: het mandaat, de commissionairsverhouding, fiduciaire eigendom – met onder meer de stichting-administratiekantoor, maar ook het gebruik van de private stichting als juridische stapsteen in andere formats) – en de figuur van de trust (al dan niet discretionair).
De oprichting van, denk ik, de eerste twee zogenaamde STAKs (stichting-administratiekantoor) voor de organisatie van het aandeelhouderschap van een vennootschap begeleidde ik in 1988, naar aanleiding van de beursgang van Corona-Lotus en in het kader van de herschikking van het aandeelhouderschap van Generale Bank.
Vervolgens werkte ik de figuur van het “Belgisch administratiekantoor” uit. Die vond haar weg naar de Belgische bijzondere wet terzake en later naar het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen.
Vandaag is de STAK in zekere zin echt “Belgisch” geworden door de invoering en het gebruik van de Belgische private stichting als eigenaar van aandelen. Dat het concept “fiduciaire eigendom” uiteindelijk zijn weg niet vond naar het nieuwe Burgerlijke Wetboek, vind ik enigszins jammer. Maar de combinatie van “volle eigendom” met een “persoonlijk vorderingsrecht” voor een derde kan, mijns inziens, echt wel werken, mede dankzij de enkele vennootschapsrechtelijke beschermende regels en de wettelijk onderbouwde fiscale transparantie.
De figuur van de “burgerlijke maatschap” – een loutere burgerrechtelijke onverdeeldheid met dergelijke spelregels dat zij een upgrade tot een vennootschapscontract ondergaat – is een hersenspinsel dat ontwikkeld werd in mijn doctoraat, met verwijzingen naar rechtsleer uit de jaren ’30 van de vorige eeuw en… het Romeinse recht.
Vandaag is de burgerlijke maatschap een ware evergreen geworden met een zeer ruim verspreid gebruik voor de organisatie van private vermogens, en dit in heel België. Waarom dat zo is, en waar thans de grenzen liggen, licht ik in enig detail toe in een Blog van augustus 2026.8
Een minder bekende, maar soms bijzonder nuttige toepassing is de aanwending van de burgerlijke maatschap als fiscaal transparante holdingvennootschap, mét – anders dan bij het gebruik van de STAK— de mogelijkheid tot accumulatie van uitgekeerde dividenden. Die toepassing verdient mijns inziens meer aandacht.
Ik ben trouwens van mening dat wij er in geslaagd zijn, het normale gebruik van de burgerlijke maatschap voor de organisatie van privévermogen te vrijwaren, ondanks de recente invoering van de veralgemeende meerwaardebelasting. Ik kreeg gelukkig de kans om de benadering te ontwikkelen die stelt dat de meerwaardebelasting enkel relevant wordt indien er een “impliciete ruil” tussen actiefbestanddelen plaatsvindt, omdat er pas dan sprake is van een “realisatie”. De loutere omvorming van een volle eigendom in een onverdeelde eigendom samen met houders van dezelfde activa, blijft daardoor – gelukkig— buiten schot.9
3.De aandelenmarkt EASDAQ en BELFOX de opties en futures markt als buitenbeentjes
Midden de jaren ’90 van de vorige eeuw werd mij gevraagd de juridische (en in mindere mate fiscale) scenario’s uit te tekenen voor het opzetten van enerzijds een pan-Europese aandelenmarkt voor groei-ondernemingen en anderzijds een Belgische markt voor opties en futures. De eerste groeide uit tot de EASDAQ markt. De tweede tot de BELFOX opties en futures markt. Men wist in die dagen niet echt goed op welke juridische basis een dergelijke opzet kon worden gebouwd. Vandaar dat men bij mij terecht kwam…
De EASDAQ diende te worden gemodelleerd naar de overbekende U.S. NASDAQ, doch diende pan-Europees te functioneren: één markt, één regelgeving, één benadering en één financiële geïntegreerde eenheid over alle EU lidstaten heen.
Het “ei van Columbus”10 werd gevonden in een combinatie van twee EU regelgevingsgehelen. De werking van de markt werd gebaseerd op een toenmalige EU Richtlijn inzake “EU Listings”. Het aanbieden van te noteren aandelen, wat een publieke aanbod impliceerde, geschiedde op basis van de toepassing van de EU Prospectus Richtlijn, met enige variatie naar gelang de lidstaat van waaruit werd geopereerd.
Maar het werkstuk bleek levensvatbaar en heeft gewerkt. EASDAQ kende zowat 56 noteringen, waaronder van Belgische ondernemingen zoals Innogenetics, Artwork Systems, Melexis, Netvision (het latere Ubizen) en andere.
Vandaag bestaat EASDAQ niet langer. De markt werd in 2001 overgenomen door de U.S. NASDAQ en omgedoopt naar NASDAQ Europe, om vervolgens eigenlijk te verdwijnen, volgens velen wegens een te beperkte liquiditeit die kon leiden tot al te grote “spreads” tussen bied- en laatprijzen. Vele op EASDAQ genoteerde aandelen vonden hun weg naar Euronext. Andere ondernemingen verdwenen in de periode van de zogenaamde dotcom-crash.et geheelD
BELFOX was een heel ander verhaal.
Het bijzondere aan de uitbouw van dergelijk platform zat in de eigenheid van de verhandelde contracten. Wie een optie of een future aankoopt of verkoopt op de markt, handelt eigenlijk juridisch nooit rechtstreeks met de uiteindelijke tegenpartij. Het is de “markthouder” die aan beide zijden als tegenpartij van de marktdeelnemers optreedt en die dus in een “rug-aan-rugpositie” tussenkomt. De reden hiervoor is dat op deze markt geen “activa” met een eigen bestaan worden verhandeld, doch wel aankoop- en verkoopcontracten waarbij de solvabiliteit van de tegenpartij van wezenlijk belang is. De tussenplaatsing van de markthouder waarborgt die solvabiliteit in elke transactie. Zij wordt dan onderbouwd doordat de marktdeelnemer zekerheidsbetalingen verricht in handen van de markthouder: de “margins”. Een “initial margin” wordt betaald bij het aangaan van een overeenkomst. Daarbovenop is de partij die een waardeverlies lijdt er dagelijks toe verplicht een bijkomende “margin” te storten (dagelijkse “margin calls”), zodat er voor deze verliezende partij eigenlijk een soort dagelijkse “marking to market” plaatsvindt. Voor BELFOX was er hierbij niet echt iets nieuws onder de zon, want de werkzaamheid bestond erin datgene wat op andere markten de regel was, uit te werken in een Belgisch Koninklijk Besluit en een marktreglement. Fiscaal was er dan wel meer werk aan de winkel, want de fiscale behandeling van futures en opties stond in die dagen nog in de kinderschoenen.
BELFOX heeft slechts enkele jaren gefunctioneerd als zelfstandige beurs, als een echte derivatenmarkt met een eigen clearing- en handelsinfrastructuur. Net vóór het jaar 2000 is BELFOX opgegaan in de “Belgian Exchanges” en aansluitend in Euronext Brussels, wat in 2003 leidde tot het wegvallen van de met mijn medewerking uitgewerkte specifieke BELFOX reglementering.
4.De “dagdagelijkse” adviespraktijk: een boeiend lappendeken
Niet te vergeten tussen alle bijzondere projecten: de boeiende “dagdagelijkse” fiscale adviespraktijk.
Deze praktijk bestreek een bijzonder gevarieerd terrein: het uitwerken van familievennootschap structuren en familieholdings; het uitdenken van controlestructuren bij beursintroducties; het uitdenken van asset of share deals voor zeer diverse M&A transacties; het uitdenken en opzetten van schema’s voor personeels- en managementparticipaties allerhande11; het uitdenken van nationale en internationale leasingstructuren voor vastgoed, rioleringen, treinstellen e.d.; royalty-optimalisatie schema’s; herfinancieringen na afschaffing van de “notionele interest aftrek”; concrete uitwerking van inkopen van aandelen en fusieverrichtingen allerhande; interest aftrek optimalisatie technieken in het licht van de beperkingen gesteld door de regeling “financieringskostensurplus”; technieken om tot een de facto “fiscale consolidatie te komen; zeer diverse “equity trading schema’s” met swaps, swaptions, pre-paid forward contracts enzovoort.
Een relatief hoogtepunt was misschien wel de advisering bij de overname van SAB-Miller door ABInBev, een transactie van zowat € 92 miljard, met onder meer een € 16 miljard inkoop van aandelen.
Maar het was en is een praktijk waarin een zekere voorzichtigheid geboden is.
Kenners herinneren zich wellicht de zeer agressieve “cum-ex” schema’s: een beursgenoteerd aandeel wordt net vóór de dag van de dividenduitkering verkocht door een verkoper – de “short seller” – die het verkochte aandeel op dat ogenblik niet in eigendom heeft. De markt werkte destijds op T+3-basis (thans meer op een T+2-basis): settlement (de levering van het aandeel) geschiedde drie dagen na de “trade date” (T), de dag waarop het aankoop-verkoop contract tot stand kwam. Als het dividend de dag na de verkoop wordt uitbetaald, koopt de koper dus een aandeel met dividendcoupon (“cum”), doch krijgt hij bij settlement (T+3) een aandeel geleverd zonder dividendcoupon (“ex”). Hij krijgt dan ook een schadevergoeding (de “missing coupon payment”) om de gekochte maar ontbrekende coupon te compenseren. Op de datum van de dividendbetaling is er echter ook een “nietsvermoedende” eigenaar van het aandeel die het echte dividend geniet en eventueel een vermindering van de roerende voorheffing of een credit kan bekomen. Deze eigenaar leent vervolgens zijn aandeel uit aan de “short seller” (stock lending werkt immers “instant” door zonder vertraging in de tijd), die het aandeel nodig heeft om het bij settlement (T+3) aan de koper te kunnen leveren. Maar… de dagdagelijkse werking van de beurs was toen zo dat men de schadevergoeding (de “missing coupon payment”) die de koper verkreeg, verwerkte alsof het een echt dividend was. Daardoor kon ook de koper eventueel een vermindering van de roerende voorheffing of een credit claimen. Op die manier kon dus met betrekking tot één economisch dividend een dubbele verrekening ontstaan.
Onze analyse was dat bij fungibele activa de eigendom slechts overgaat bij levering (individualisering) en dat die dubbele verrekening juridisch-technisch in België dus eigenlijk foutief was. Dat was ons inziens niet alleen de correcte analyse, maar verhinderde gelukkig ook positieve adviezen over dergelijke, soms echt wel artificieel opgezette schema’s12. De vaststelling in concreto was evenwel dat de beurswerking in die dagen de dubbele verrekening mogelijk maakte. Uiteindelijk werd ik trouwens betrokken bij een wetgevend initiatief, onder minister Van Overtveldt, dat de dubbele verrekening van de roerende voorheffing onmogelijk moest maken.
In het kader van de adviespraktijk heb ik overigens een grote waardering ontwikkeld voor de werkzaamheid van de rulingcommissie in haar huidige vorm. Na een moeilijke en veel te zware opstartfase, en vervolgens pogingen om politiek gekleurde topambtenaren te laten mee aftekenen op elke ruling, is thans een systeem en een organisatie uitgebouwd met een bijzonder hoge mate van kwaliteit en professionaliteit. Nu en dan is er misschien wat “plein vrees” of “koud water vrees”, wat niet onbegrijpelijk is wegens het risico op een “leerling-tovenaareffect” van rulings die (niet juridisch, doch de facto wel) een zekere precedentswaarde kennen. Maar deze dienst verdient mijns inziens zonder meer lof en steun.
5.De ACW-zaak: tussen twee vuren
Fiscaal-technisch was dit aanvankelijk niet echt een moeilijke zaak. Alhoewel…
In de praktische gevolgen bleek zij verrassend vergaand en zeer leerrijk. Bovendien was zij erg gemediatiseerd. Zodat ik op de zaak kan ingaan omdat vrijwel alles publieke informatie is, of uit publiek beschikbare informatie kan worden ge-reverse-engineered worden.
Het startpunt was een publieke aanval vanuit N-VA hoek13. De ACW juridische top-entiteit, “Sociaal Engagement”, zou ten onrechte de DBI-aftrek (een dividend vrijstelling) hebben toegepast op dividenden ontvangen vanwege Dexia Bank en Dexia Holding op de winstbewijzen die in die entiteiten werden aangehouden.
Het antwoord was in essentie eenvoudig. Om verreikende historische redenen, die teruggingen tot de BAC- en BACOB-periode, was de entiteit in het bezit gekomen van, inderdaad, winstbewijzen uitgegeven door beide Dexia-entiteiten. De betrokken ACW-entiteit – een vennootschap met sociaal oogmerk die onderworpen was aan de vennootschapsbelasting wegens de statutaire mogelijkheid tot uitkering van een miniem dividend (in concreto vonden nooit uitkeringen plaats) – had inderdaad in zekere mate de dividendvrijstelling toegepast, terwijl deze wettelijk het aanhouden van kapitaalaandelen vereist.
Wat de belagers over het hoofd hadden gezien, is dat de ACW-entiteit naast de winstbewijzen (die op zich beschouwd geen basis kunnen vormen voor een dividendvrijstelling) ook voldoende gewone kapitaalsaandelen van de Dexia-entiteiten aanhield, zodat op die basis alle ontvangen dividenden van de vrijstelling konden genieten, ook de dividenden ontvangen op de winstbewijzen.
Het ACW wendde zich tot de toenmalige staatssecretaris van Financiën en vroeg om een onmiddellijk BBI-onderzoek. Het eerste overleg met de BBI was na 5 minuten afgerond. De ACW-entiteit voldeed inderdaad aan de voorwaarden voor de dividendvrijstelling. Met een persconferentie en televisieoptreden tot gevolg, uiteraard.
Maar de zaak kreeg een verrassend lange staart. In een tweede beweging vroeg men zich binnen de BBI af of de betreffende ACW-entiteit niet eigenlijk beter de vorm van een VZW zou aannemen, met onderwerping aan de rechtspersonenbelasting, in plaats van die van een “vennootschap met sociaal oogmerk”, die op een zeer eenvoudige wijze aan de vennootschapsbelasting kan onderworpen worden.
Het verschil is dat onder de rechtspersonenbelasting de Dexia-dividenden steeds aan een (toen) 25% roerende voorheffing zouden worden onderworpen, terwijl deze onder de vennootschapsbelasting volledig vrijgesteld waren. De ACW-entiteit zou in dat geval dus minder overhouden om de lonen van de medewerkers – waarvoor de Dexia-dividenden volledig werden aangewend – te kunnen betalen.
Het is mijn overtuiging dat de BBI, door de omzetting naar een VZW te vereisen en dat met dreigementen te onderbouwen, zeer duidelijk haar boekje te buiten ging. Maar…een organisatie als het ACW kon zich in die dagen de mijns inziens logische, noodzakelijke en met quasi zekerheid succesvolle fiscale procedure voor de rechtbank moeilijk veroorloven. Vandaar de overstap naar het huidig “Beweging.net”… Logisch, nuttig, modern maar fiscaal-technisch niet echt noodzakelijk. Mijns inziens…
6.Sector gebonden initiatieven: duidelijkheid is van belang
Ik heb over de vele jaren zeer diverse sectororganisaties en federaties geadviseerd of begeleid. Van VBO en VOKA, over UNIZO en de bankenfederatie Febelfin tot meer specifieke sectororganisaties. De meest vergaande samenwerking had ik echter met de Antwerpse diamantsector. En dat leidde tot een boeiend verhaal. Dat fiscaal begon en eindigde, met vele nuttige tussenstations.
Het wereldcentrum van de diamantgroothandel is in Antwerpen gevestigd sedert de 16e eeuw. Antwerpen was in die dagen niet enkel een combinatie van het New York én het Singapore van de huidige wereld, doch ook een toonbeeld van religieuze en maatschappelijke tolerantie. Handel en nijverheid waren van belang, naar welk soort eredienst men zich voor het overige keerde, was minder doorslaggevend. Dit was zo totdat de Spaanse katholieke fundamentalisten in 1585 Antwerpen ten val brachten, mede door een jammerlijke misrekening aan Antwerpse zijde. Iedereen die intelligent was, vrijheid behoefde en/of vermogend was, vluchtte naar het noorden. Amsterdam werd vanaf 1600 daardoor een belangrijk centrum en Holland beleefde door deze Vlaamse influx zijn “gouden eeuw”. De Oost-Indische Compagnie? Vlaams geld! Het kwam er dus op aan dat diamantwereldcentrum terug in Antwerpen te krijgen, en daar is men, zeker na de Tweede Wereldoorlog, goed in geslaagd. Ook ondersteund door, het mag vandaag worden geschreven, een zeker fiscaal gedoogbeleid. Kenners van boven de 55 jaar oud herinneren zich wellicht het zogenaamde “Don Pedro”-stelsel: namen en bedragen op facturen waren in die lang vervlogen tijd minder relevant14.
Dit leidde eind jaren ’80 – begin jaren ’90 zeer logischerwijze (het tegendeel zou pas verontrustend geweest zijn) tot de aanvang van scherpe fiscale controles, fiscale fraudedossiers, inbeslagneming van voorraden en een verrassing binnen een sector die een dergelijke benadering niet gewend was. De sector moest zich echter hoogdringend aanpassen aan deze absoluut noodzakelijke evolutie in de fiscale leefwereld.
Deze startsituatie verklaart ook waarom ik steeds, en met overtuiging, adviseerde aan de zijde van de sectorfederatie — aanvankelijk de Hoge Raad voor de Diamant, die ik vervolgens mee hielp omvormen tot het modernere Antwerp World Diamond Center – doch nooit aan de zijde van individuele diamantondernemingen.
Het eerste wapenfeit was de invoering van een “controlenorm” op het niveau van de administratieve controlepraktijk. Een mathematische benadering die ertoe strekte op grond van voorraadgegevens een minimum belastbaar resultaat te bepalen. Zij vereenvoudigde de controlewerkzaamheid voor de overheid, en verhoogde tegelijk de voorspelbaarheid voor de sector. Reeds toen klonk een sterke vraag naar de invoering van een bij wet ingevoerd forfaitair taxatiestelsel. Ik hield zelf die boot af, in de —achteraf verkeerd gebleken – overtuiging dat een werkelijke forfaitaire belastingheffing nooit aanvaard zou worden op het niveau van de EU Commissie (staatssteunrisico).
Het regime van de louter administratieve “controlenorm” (algemeen gekend als het “fiscaal plan”) functioneerde naar behoren gedurende een aantal jaren. In dezelfde periode kon ook de implementatie van de vereisten van de antiwitwaswetgeving in de sector vorm krijgen. In 2006 werd er een specifieke fiscale maatregel ingevoerd die een voorraadherwaardering mogelijk maakte aan werkbare tarieven. Dit was nuttig voor de sector, budgettair rendabel voor de overheid, maar geen echte oplossing.
Een beetje tot mijn verrassing, maar eigenlijk eerder logisch, bleek het onder minister van Financiën Van Overtveldt (periode 2015-2016) plots wél denkbaar en mogelijk om een stelsel van forfaitaire taxatie in de sector van de diamantgroothandel bij wet in te voeren. De tonnagetaks in de scheepvaartsector achterna.
Ik herinner mij een vergadering, schouder aan schouder met de minister, bij Europees commissaris Vestager, beroemd en berucht voor staatssteunacties. Die vergadering werd een soort van “home run” voor ons plan. De doorslaggevende reden was eenvoudig: de sector kent structureel bijzondere controlemoeilijkheden. Individuele diamanten vertegenwoordigen hoge waarden, doch worden op voorraadniveau behandeld als “bulkgoederen” met verhandeling in “aantallen karaat” (net zoals vaten olie). Niemand die kan nagaan wat de aankoopprijs was van die ene diamant die deel uitmaakt van een verkocht lot. Vandaag werkt men aan “blockchain”-mechanismen, die ook de financierbaarheid van de sector moeten bevorderen. Destijds stonden dergelijke mechanismes nog in de kinderschoenen. Het uiteindelijke specifieke forfaitaire taxatiesysteem bleek succesvol. Het bracht rechtszekerheid en voorspelbaarheid voor de sector, en tegelijk een veelvoudig verhoogd budgettair rendement voor de overheid.
Op vraag van de diamantsector kwam, in samenwerking met collega Raf Verstraeten en in overleg met de minister van Justitie De Clercq en het college van procureurs-generaal, ook de regeling inzake de verruimde minnelijke schikking tot stand. De tekst raakte relatief vlot doorheen de parlementaire wetgevende molen. Zo vlot dat enkele nodige correcties aan de tekst pas later door minister van Justitie Koen Geens werden doorgevoerd.
De uitgebreide minnelijke schikking blijft mijns inziens dan ook een nuttig instrument. Bij misdrijven van financiële aard, waar de “schade 100% is hersteld” door de betaling van belastingen, sociale bijdragen enzovoort, is de maatschappelijke toegevoegde waarde van een procesvoering in de meeste gevallen minder groot, en is de vaststelling van een aanvullende boete mits schulderkenning efficiënter voor iedereen. Vooral omdat de minnelijke schikking geen “recht” is van de betrokkene. Het is het openbaar ministerie dat vrij beslist of het een minnelijke schikking met boete aanbiedt, dan wel of het maatschappelijk een procesvoering relevant acht.
Het is weliswaar precies in dit verband dat ik met de neus werd gedrukt op gevoeligheden van beleidsvoorbereidend werk. Toen de Senaatscommissie Justitie mij (en collega Verstraeten) uitnodigde om toelichting te geven bij de tekst, ging ik er gewis van uit dat men voor een tekst over strafprocedure een fiscaal professor vroeg omdat men wist dat ik mee de pen had vastgehouden. Dat bleek echter niet het geval. Ik had mijn betrokkenheid tijdens die zitting zelf expliciet moeten vermelden..
In de latere onderzoekscommissie naar het tot stand komen van de wet werd daar terecht een kritische bemerking over geformuleerd.
7.Het pleidooi
Pleiten is uiteraard essentieel in een klassieke advocatenpraktijk. Minder in mijn praktijk.
Gedurende de eerste zowat 30 jaar van mijn praktijk pleitte ik één à twee zaken per jaar, meestal voor het hof van beroep. Daarvoor waren er twee redenen. In de eerste plaats, was en is mijn praktijk in essentie een adviespraktijk. In de tweede plaats, werd in een aantal dossiers bewust, in overleg met de cliënt, ervoor gekozen dat ik niet zelf zou gaan pleiten maar een “senior medewerker”. Dit was om naar de rechtbank toe te onderbouwen dat het een “gewone, normale zaak” was, “waarin iedereen het volle vertrouwen had”, en geen zaak waarvoor men een “professor” van stal haalt. Horses for courses. Een beetje jammer vond ik dat soms, maar toch.
Er bestaat een fundamenteel verschil tussen een advocaat met een adviespraktijk en een advocaat met een uitgesproken pleitpraktijk. Confrater Hubert Dubois, die een bijzonder succesrijke praktijk in fiscale procedures had, vertelde mij ooit dat hij alleen iets afwist van de fiscale issues waarover hij had moeten pleiten. En dat… is een levensles voor advocaten. Het illustreert ook de grootste moeilijkheid en uitdaging voor wie in een adviespraktijk functioneert.
Bij adviesverlening is vereist dat men het hele fiscale domein, en zelfs het hele spectrum van de voorliggende issue, kent en vat. Men moet alle relevante regels kennen en alle mogelijke oplossingen kunnen oplijsten. Niet evident. Vandaar de bijzondere specialisatie die zich (soms te veel) doorzet in de adviespraktijk. Studenten die mijn colleges met aandacht volgden (en dat zijn ze dus per definitie allemaal), kennen het belang dat ik hecht aan het uittekenen en hebben van een referentiekader. Per issue, per vraagstelling moet men dit kader in het hoofd hebben zodat men alle conceptueel mogelijke benaderingen en oplossingen mooi voor zich ziet. Pas daarna kan men, rekening houdend met de concrete elementen, die ene, of die twee betere oplossingen uiteenzetten en nader uitwerken.
Welkom in mijn professionele advieswereld. Dit is hoe het werkt. Kennis van de technische regels is noodzakelijk om op belangrijke technische vragen te kunnen antwoorden. Het gehele domein voor jezelf in een referentiekader organiseren, strekt ertoe dat je daarenboven adviezen met echte toegevoegde waarde kan leveren. Vandaar, ik duw even het gaspedaal in, dat ook in mijn colleges er naast de technische uitleg tijd en aandacht is voor de vraag “waar gaat het hier eigenlijk over?” en “waar zijn we eigenlijk mee bezig?”. Dat is voor de studenten geenszins een “achteroverleunmoment”. Integendeel: dan vertel ik wat mijns inziens echt tot het verschil kan leiden…
Het merkwaardige van het pleidooi is, dat het enerzijds een sleutelmoment is voor de advocaat, doch anderzijds… misschien toch echt niet zo belangrijk is…
Aan de ene kant, geef ik met minder stress een speech voor 1000 toehoorders, dan een pleidooi voor een zetel van drie (of zeven) rechters. Omdat men van die 1000 toehoorders niet afhangt. Van die rechters wel. Maar de andere kant van het verhaal is veel belangrijker. En is een les die ik leerde, en die gevolgen heeft:
Een zaak wint of verliest zichzelf. Punt.
Een goed advocaat kan vermijden dat een goede zaak slecht wordt gebracht en op die basis dreigt verloren te gaan. Maar een goed advocaat kan een slechte zaak niet rechtzetten. Een slechte advocaat wint alle goede zaken die hij/zij toebedeeld krijgt.
Tenminste, als de rechter(s) de zaak ter harte nemen en op het gepaste intellectuele niveau behandelen. Mijn ervaring is echter dat dit in 95% van de gevallen zeer zeker de werkelijkheid is. In mijn lange loopbaan waren er slechts twee “pleitzaken” waarbij ik geen enkel begrip kon opbrengen voor het feit dat de (mijn) zaak werd verloren. In alle andere gevallen, en dat zijn er veel, kon men het soms oneens zijn, maar moest ik (in die weinige verloren zaken die ik ken… U zal dat begrijpen…) toegeven begrip op te brengen voor de overwegingen van de rechtbank of het hof.
“Die weinige verloren zaken…”. Dat is misschien de belangrijkste boodschap in deze kleine bijdrage.
Een advocaat kiest zijn zaken. Een echt advocaat staat voldoende sterk om aan cliënten te kunnen/durven zeggen dat hun zaak hopeloos is of minstens zeer moeilijk ligt en dat, hoe graag ze dat ook willen, een rechtszaak een slechte oplossing is. Een goed en sterk advocaat wint quasi al zijn/haar zaken omdat de “slechte zaken” geweigerd worden of een andere oplossing kennen. Toen ik pas drie jaar aan de balie was, had ik een vennootschapsrechtelijke zaak met als advocaat van de tegenpartij de toen fameuze “Prof. Dr. Pierre van Ommeslaghe”, goeroe aan de ULB. Samen met een gemotiveerde collega schreef ik 20 pagina’s besluiten, waarna de tegenpartij besloot in te gaan op het akkoord dat mijn cliënt al enige tijd voorlegde. Waarom? Omdat zijn advocaat hem vertelde dat in het licht van onze argumenten hij geen kans maakte. Punt uit. Een les!
8.Het Grondwettelijk Hof: echt wel leerrijk
Ik heb het geluk dat ik, zonder dat dit eigenlijk initieel een specialisatie was, een heel parcours heb mogen doorlopen als raadsman in zaken voor het Belgische Grondwettelijk Hof. Een hele ervaring.
De opwarmer is/was uit de oude doos. Een fiscale wetsbepaling uit de vroege jaren ’90 van de vorige eeuw die de professionele vennootschappen die door beoefenaars van vrije beroepen worden gebruikt uitsloot van het verlaagde tarief in de vennootschapsbelasting (dat vandaag ook nog in beperkte mate bestaat). Onder het motto (ik citeer uit mijn pleidooi): “Een bakker met een beroepsvennootschap is lovenswaardig; drie advocaten die samen een beroepsvennootschap oprichten doen dat met zekerheid louter om er fiscaal beter van te worden…”. Een manifeste schending van het gelijkheidsbeginsel, en als raadsman voor Unizo won ik deze zaak met de vingers in de neus.
De erop volgende zogenaamde “Turteltaks”15-zaak was moeilijker. Om het budgettaire deficit dat was geslagen door de regeling inzake, onder andere, de zonnepanelen te ondervangen, was een heffing op elektriciteit nodig. Maar… het Vlaamse Gewest mag geen belastingen heffen op materies reeds ingenomen op federaal niveau. Vandaar de gedachte: geen heffing op elektriciteitsverbruik, doch wel op het louter hebben van een aansluiting op het elektriciteitsnet. Met een heffing in verhouding tot het gebruik… Na een vrij bewogen zitting waar de sympathieke mensen van de PvdA hun militanten naar de rechtszaal hadden meegebracht, heeft de Vlaamse overheid (ik dus) deze zaak verloren. Terecht eigenlijk, maar een goede les voor de toekomst.
Fast forward naar zeer recent en vandaag. In de zoektocht naar de fameuze “tax shift”, en dus belastingen weg van salarissen naar andere dingen die liefst niet de btw zijn (ten onrechte trouwens), werd een belasting op beursgenoteerde effecten ingevoerd als een pseudovermogensbelasting. Deze werd stante pede afgevoerd door het Grondwettelijk Hof (ik was in die zaak niet betrokken), wegens schending van het gelijkheidsbeginsel. Waarom zou een vermogen bestaand uit een genoteerd aandeel moeten belast worden, en een vermogen bestaand uit een niet-genoteerd aandeel niet? Tot zover…
En toen kwam de vraag van de volgende minister van Financiën aan ons Instituut Fiscaal Recht aan de KU Leuven: kunnen jullie een heffing met gelijkaardig effect uitdenken die wel de toets van het Grondwettelijk Hof kan doorstaan? Ja uiteraard: een soort indirecte belasting op het hebben van een effectenrekening. Waarvan het verschuldigde bedrag dan toevallig in functie staat van de waarde van de op die rekening(en) aangehouden effecten. Punt was, de Turteltaks ervaring op zak hebbend, deze insteek voldoende consequent uit te werken zodat niemand kon beweren dat dit een belasting was gelijk aan de vorige vernietigde belasting. Oplossing: ook de KU Leuven (onze alma mater) betaalt deze belasting; ook als de Belgische staat een effectenrekening ergens zou aanhouden, betaalt zij deze belasting, enzovoort. Resultaat: zeven verzoekschriften tot vernietiging van de heffing, en op één detail na de bevestiging van de grondwettigheid van deze heffing. Niet dat de jaarlijkse taks op de effectenrekeningen een goede belasting is. Ik vind persoonlijk van niet. Maar we hebben ze wel kunnen uitwerken en verdedigen als een grondwetsconform regime. Dankzij de lering getrokken uit de Turteltakservaring.
Ons Grondwettelijk Hof levert, naar mijn bescheiden oordeel, werk van bijzonder hoge kwaliteit, en doet dit op een echt wel efficiënte manier. Kenners volgen de werkzaamheid van dit Hof op zijn website, en kunnen voor elke individuele zaak dag na dag op de hoogte blijven van ontwikkelingen. Pleiten voor dit Hof is, opnieuw, een les in nederigheid. De procedure is, als uitgangspunt, schriftelijk. Op verzoek van één van de partijen kan een hoorzitting (een hoogmis…) worden toegestaan. Maar dat geeft geen vrijgeleide. Men wordt vriendelijk, maar eigenlijk nogal dwingend, verzocht geen onnozel pleidooi af te steken over dingen die ook al in de ingeleverde memories vervat zitten. Men ziet in dat geval de aandacht van de leden van het Hof verslappen. Zij kennen het dossier. Of minstens, zij vertrouwen (zeer terecht) op het verslag van de raadslieden-rapporteur in de zaak. Ik heb meegemaakt dat deze in hun samenvatting mijn argumenten beter en kernachtiger wisten weer te geven dan ikzelf in mijn uitgesponnen memorie. Uit zeer goede bron weet ik dat zelfs in geval van een hoorzitting, het ontwerparrest eigenlijk reeds tevoren geschreven werd. Wat mij eigenlijk ook logisch lijkt. En dit… maakt een hoorzitting net zo bijzonder. Minstens zeven rechters, soms twaalf, staren je aan, en uit hun ogen blijkt de vraag: heb jij ons echt iets te vertellen? Zo niet, bye bye, want we hebben onze tijd meer dan nodig. Inderdaad, het Hof is erg bevraagd.
En dan komt, ik geef toe ook in mezelf, de echte advocaat tevoorschijn. Die erin slaagt in een pleidooi van 10 minuten (men heeft meestal 20 minuten, maar wie die gebruikt, gaat af als…) elementen en informatie over te brengen waarvan de leden van het Hof zeggen… “tiens, nuttig…” Daartoe komen is niet evident. Ik heb absolute topadvocaten die ik zeer waardeer zien pleiten: “Ik heb niets te zeggen, maar wens gewoon een kopie van een recent arrest van het hof van beroep neer te leggen. Punt aan de lijn.” Was in het kader van de Turteltaks. En deze sympathieke topconfrater won de zaak (tegen mij…). Het Grondwettelijk Hof apprecieert dergelijke duidelijkheid.
Zelf tracht ik toch, in eerder mediatieke zaken waarvan men eigenlijk wel aanvoelt dat er een zitting met pleidooien aankomt, wat elementen te behouden die sterker zijn in een mondeling pleidooi dan in een geschreven memorie. Zoals… in een nog lopende zaak over de internationale minimumbelasting (pillar 2) waar tot nader order de Belgische debatten gesloten zijn en dus wat ik schrijf zonder verdere invloed is, de uitleg dat in dossiers die betrekking hebben op alle EU-lidstaten, en waarbij dus uiteindelijk het EU-Hof zal oordelen, één van de (blijkbaar) snelste wegen naar dat EU-Hof een verzoekschrift voor ons Belgisch Grondwettelijk Hof is. Dat dan, blijkbaar veel sneller dan in andere lidstaten, een prejudiciële vraag stelt naar het EU-Hof toe. Kijk, typisch het soort informatie dat best overkomt in een mondeling pleidooi: “leden van dit Hof: U wordt gebruikt voor iets dat België minder aanbelangt. U wordt geconfronteerd met “forum shopping”. Dus misschien toch even die ontvankelijkheidsvraag in enig detail bekijken?”…
Ook de zeer recent nieuw ingevoerde algemene meerwaardebelasting wordt thans voor het Grondwettelijk Hof aangevochten. Maar het enige dat ik daar tot nader order over kwijt mag, is dat ik de conformiteit aan de Grondwet verdedig als raadsman van de Belgische Staat. En ook… dat, zoals hoger gezegd, ik voornamelijk zaken pleit waarvan ik zelf ook denk dat mijn cliënt eigenlijk wel gelijk heeft… Qui vivra, verra…
9.De academische dimensie: doceren, publiceren en beleidsondersteuning
In deze drie-eenheid (doceren, publiceren, beleidsondersteuning of maatschappelijk relevante bezigheid) eigen aan het statuut als ZAP’er (zelfstandig academisch personeel) moet men als deeltijdse prof keuzes maken. Drie boeken, een aantal wetenschappelijke artikelen en zeer veel nieuwsbriefbijdragen (waaronder deze als hoofdredacteur van Fiscoloog Internationaal) catapulteren een academicus van de periode 1990-2010 al snel in de kern van het debat over de vorm die de academisch-wetenschappelijke output kan en mag aannemen. Voor mij als ex-hoofdredacteur van Jura Falconis (1982-83) liggen juridisch-wetenschappelijke bijdragen nauw aan het hart. Echter, voor een deeltijds academicus, met relevante beleidsondersteunende werkzaamheid, eerder in een homeopathische dosis. Tot het recente verschijnen van “Vennootschapsbelasting doorgelicht – Een inzichtelijk handboek” en “Vermogensplanning – Een referentiekader”.
Beleidsondersteuning… waar kan ik beginnen? Misschien helpt een eenvoudige opsomming. Ik schreef (helemaal, of in relevante mate) mee aan : wettelijke bepalingen over, onder meer, het administratiekantoor en de certificering van aandelen; de fiscale behandeling van personeelsaandelenopties; de fiscale bepalingen inzake financiële zekerheidsovereenkomsten (zowat de moeilijkste legistieke oefening ooit); art. 19bis WIB en obligatiefondsen (lastige onderhandelingen met de bankensector); de voorraadherwaardering in de diamantsector (eerste tekst geschreven op Blackberry tijdens een vakantie); het forfaitair belastingregime diamantsector; de invordering van fiscale staatssteun (naar aanleiding van, voor de kenners, de nog hangende “excess profit ruling” staatssteunzaak); de uitgebreide minnelijke schikking; de fiscale bepalingen inzake grensoverschrijdende fusies; de jaarlijkse taks op effectenrekeningen… Maar misschien bovenal toch: de hervorming van de vennootschapsbelasting in 2017. Dit was op basis van een uitgewerkt voorstel in drie fasen “20% in 2020” dat door de minister van Financiën, Johan Van Overtveldt, terecht werd omgebogen naar “25% in 2018”, want die datum viel net vóór de verkiezingen.
Na zeer diverse beleidsondersteunende werkzaamheden begon het “echte werk” eigenlijk in 2005 naar aanleiding van de invoering van de eerste “eenmalige bevrijdende heffing” om zwarte gelden te helpen regulariseren. De materie interesseerde mij niet echt, en ik had geen geïnteresseerde klanten. Toen het Parlement dus een professor/praktijkpersoon zocht die zich over de materie nog nooit had uitgesproken, kwam men snel bij mij terecht. Gevolgd door een lunch op het kabinet van Financiën waar minister Reynders vroeg: wil je commentaar geven of wil je de zaken vooruithelpen? Ik besliste om, in homeopathische dosis, mee te werken met het fiscale beleid, en in dat kader dan ook mee te denken vanuit het standpunt van een ministerieel kabinet dat een politiek reeds besliste maatregel zo degelijk, coherent en juridisch sterk mogelijk moet concretiseren. Ik heb deze lijn aangehouden tot op vandaag.
College geven.
Steeds weer één van de hoogtepunten in mijn week. Een passie, en een roeping. Naast de basislijn waarbij ik er in het kader van elk door mij gedoceerd vak toe geroepen ben om een aantal “eindtermen” te halen, zijn in mijn docerende leefwereld twee dimensies van groot belang. De eerste is: vereenvoudigen. En dat moet men aandurven. Als docent moet men voldoende afstand durven nemen van de te doceren materie, om deze net iets anders, mogelijks net iets oppervlakkiger te belichten dan wat overeenstemt met de eigen perfecte kennis van zaken. Maar om een materie eenvoudig en voor studenten (en onszelf) dadelijk bevattelijk aan te brengen, moet men enerzijds deze zeer goed kennen en beheersen, en anderzijds een zekere mate van onthechting en sterke relativering ten opzichte van de eigen materie beleven. Dat lijkt mij de kern van effectvol doceren. En als men daarenboven succesvol college wenst te geven, wat de “next level” is, dan geldt er maar één regel: enthousiasme, het echt willen uitleggen, duidelijk maken en overbrengen, met handen en voeten als het moet en mag. Dan wordt college geven de passie, de roeping. En wat mij betreft, iets waar ik ten volle voor ga en zal blijven gaan.
10.Tot slot
Als ik na al die jaren één rode draad in deze zeer verschillende facetten van mijn professionele bestaan moet zoeken, dan is het wellicht deze: juridische en fiscale techniek is belangrijk, soms zelfs fascinerend, maar zij is nooit een doel op zichzelf.
De techniek moet toelaten om een probleem te begrijpen, de werkelijkheid te ordenen en vervolgens een oplossing te vinden die juridisch correct, economisch werkbaar en maatschappelijk verdedigbaar is.
Daarbij heb ik zelf een aantal lessen meer dan eens moeten leren.
Dat men een ingewikkelde materie pas echt beheerst wanneer men ze eenvoudig kan uitleggen.
Dat juridische creativiteit meestal begint met een goed referentiekader zodat men durft keuzes te maken.
Dat een adviseur soms vooral waarde toevoegt door te zeggen wat níét moet gebeuren.
Dat wie beleid mee vormgeeft transparant moet zijn over zijn eigen rol.
Dat geen enkele wettekst perfect is.
Dat geen enkele advocaat elke zaak kan winnen — en dat hij juist daarom moet weten welke zaken hij beter niet voert.
En vooral: dat nieuwsgierigheid, onafhankelijkheid en enthousiasme wellicht belangrijker zijn dan welke juridische specialisatie ook.
De combinatie van advocatenpraktijk, academische activiteit en beleidsondersteuning heeft mij daarbij bijzonder veel gegeven. Elk van die werelden heeft de andere verrijkt. De praktijk hield de wetenschap met beide voeten op de grond. De wetenschap bood een kader om in de praktijk verder te kijken dan het individuele dossier. En beleidsondersteuning dwong mij telkens opnieuw na te denken over wat juridisch denkbaar is, maar ook over wat in de echte wereld kan functioneren. Beleid is de kunst van het haalbare, en het haalbare is niet steeds de perfectie.
Misschien is dat uiteindelijk het belangrijkste facet van een professioneel bestaan: dat men na vele jaren nog steeds nieuwe dingen kan leren, nog steeds nieuwsgierig kan blijven, nog steeds enthousiast om de kennis te delen, en dat men — in mijn geval gelukkig — nog steeds niet uitgepraat is.
Emeritaat of niet.
1 Ik had overigens de eer om in het academiejaar 1982-83 zelf hoofdredacteur van Jura Falconis te mogen zijn… ↩
2 Een dergelijke situatie, die vrij typisch is voor België, doch ondenkbaar is in landen zoals o.a. het Verenigd Koninkrijk (wat soms tot verbazing en onbegrip leidden bij mijn Britse vennoten) werd o.a. beschreven in een krantenbijdrage: “De onzichtbare macht”, De Standaard, 16 maart 2019 (beschikbaar via “Google” search). ↩
3 Voor een stuk weerspiegelt mijn huidige werkzaamheid zich in Blogs en andere informatie die verschijnen op mijn website www.axelhaelterman.com. Ik werd recent ook aangesteld als “emeritus met leeropdracht”… ↩
4 Fiscaal-technisch: de vennootschap in land A heeft, omwille van de winstdeling met de vennootschap in land B, in dat land een “vaste inrichting” waar dat winstdeel aan verbonden is, zodat land B eigenlijk de totale winst van de daar gevestigde instelling blijft belasten: voor een stuk in hoofde van de instelling, en voor het saldo in hoofde van de vaste inrichting van de vennootschap van land A… ↩
5 In die dagen was de publieke boodschap dat er juridisch-fiscale issues waren, wat eigenlijk niet correct was want die waren opgelost. Maar dat klonk nu eenmaal beter dan de vaststelling dat de eigenvermogensopbouw van de ene instelling zo veel sterker was dan die van de andere instelling dat een fusie tussen gelijken erg moeilijk werd. ↩
6 In boekvorm verschenen: HAELTERMAN,A., Fiscale transparantie, Theorie en praktijk in België, Biblo, Kalmthout, 1992, 490p. ↩
7 Ik hanteer deze benadering, en dit bevattelijke overzicht ook vandaag nog in het kader van de colleges “Vermogensorganisatie” om aan de studenten een bevattelijk referentiekader te kunnen aanbieden. Zie: HAELTERMAN,A., Vermogensplanning – Een referentiekader, Die Keure, Brugge, 2026, 90p. ↩
8 Terug te vinden op: www.axelhaelterman.com. ↩
9 Deze benadering werd door de minister van financiën, onder verwijzing naar mijn Blogs, overgenomen bij de bespreking in de Kamercommissie financiën en werd ook bevestigd in de Administratieve Circulaire terzake van 22 juli 2026 (circulaire 2026/C/74). ↩
10 Kenners weten dat Columbus er in slaagde een ei rechtop te laten staan door….het te breken. Dit is een type voorbeeld van “out of the box” denken. ↩
11 Op vraag van het toenmalige GIMV bestuur schreef ik de bijzondere wet op de personeelsaandelenopties die een forfaitaire waardering bij de toekenning van personeelsaandelen invoerde. Omdat in die dagen het idee van premier Jean-Luc Dehaene over “personeelscoöperatieven” strandde, werd dit wetsontwerp opgepikt en uiteindelijk door de premier gepromoot. Enkele jaren later breidde minister van financiën Reynders er het tweede luik aan vast: niet aanvaarding binnen de 60 dagen en bijgevolg taxatie bij uitoefening van de optie als keuzestelsel. ↩
12 Artificiële cum-ex schema’s hebben, ook in de ons omringende landen, tot strafrechtelijke vervolging geleid… ↩
13 Ik had de bevriende contacten bij de N-V A nochtans zeer snel verwittigd dat hun aantijging fiscaal-technisch zonder grond was, eens men het hele dossier inhoudelijk kende… Men noteerde dit, maar men kon niets anders dan dadelijk daarop op TV1 nog even verder van leer te trekken, ook wat mij betreft… Leuk… Mijn betrokkenheid leverde de klassieke verbazend agressieve sociale media commentaren op. Ik zou een CD&V apparatsjik zijn die voor mijn trouwe diensten benoemd werd als over betaald lid van de Hoge Raad voor Financiën… De werkelijkheid: ik was een aantal jaren lid van de Hoge Raad voor Financiën op aangeven van Mevr. Rutten, Open VLD voorzitster, en een vergadering van een halve dag, inclusief voorbereiding en tekstredactie betaalde € 36,5 per zitting… ↩
14 Om de nodige stukken te kunnen produceren voor de boekhouding, en dit in een erg informeel opererende sector, werden facturen opgemaakt op naam van de niet bestaande “Don Pedro”… Een praktijk die begin jaren ’90 van de vorige eeuw gelukkig verdween… ↩
15 Ik heb Mevrouw Turtelboom van de Open VLD leren kennen als een bijzonder bekwame en geïnspireerde politica, voor en met wie ik zeer graag heb gewerkt. Dat die heffing haar naam draagt, is voor een Open Vld-politica (thans “Anders”) minder aangenaam, doch het was na lang overleg de enige mogelijkheid binnen het onwerkbare Belgische institutionele kader om te trachten financiële problemen gecreëerd door voorgangers op te lossen. ↩